با مجله خبری ایشومر در آشنایی با انواع رشته های هنرهای سنتی ایران همراه باشید:
خاتم کاری
ترکیبی از چند ضلعی های منظم که به وسیله ی مواد گوناگون و در رنگ های مختلف ساخته
می شود و سطح اشیاء را با آن مفروش می کنند.
پر کاربردترین شکل هندسی در این هنر مثلث است که هر چه مثلث ها ریزتر و ظریف تر ساخته
شوند نوع خاتم مرغوب تر است.
تاریخچه آن به زمانهای بسیار در مشرق زمین و روم ویونان بر می گردد و قبل از ظهور اسلام در
ایران وجود داشته و به هماتن سبک قبل از اسلام در دوره ی اسلامی نیز ساخته شده است.
با ورود مغولان رنگ های مختلف در این هنر اضافه می شود و رنگ طلایی کاربردی افزون تر می یابد.
فلز کاربردی تر محسوب می شود و شکل هنرسی اصلی از مربع به مثلث متساوی الاضلاع تغییر
می یابد.
خاتم سازی هنری است که تولیدات آثار هنری آن در سطح جهانی ، منحصر به ایران می باشد.
وسایل و ابزار کار در هنر خاتمسازی
ابزار اصلی و مخصوص این هنر عبارتند از : انواع ارهها ، سوهان ، ، مقار ، انواع رنده ، پرس ، تیره دار یا خط کش قفل ، انواع تنگ ها ، چسبهای مخصوص و…
ابزار عمومی این هنر عبارتند از : اره ، اره فلکه ، دریل و مته ، چکش ، دستگاه دینام و…
طبق گزارش مجله خبری ایشومر ،
اصطلاحاتی که در خانم کاری مورد استفاده قرار می گیرند به شرح زیر است:
پره : مجموعه ی شش منشور متشکل از مثلث ها.
بغل شش : منشوری با مقطع مثلث.
توگلو : پهلوی هم قرار گرفتن چهار پره که بین گل های خاتم را پر می کند.
گل – لوز : از اجتماع گل ها یک لوز ایجاد می شود.
خاتم معرق : ترکیب هنر خاتم و معرق را گویند که خاتم سازان شیراز و تهاران این کار را انجام می دهند.
برای حفاظت خاتم در گذشته از روغن جلا یا سندلوس ( شیره درخت کاج ) و روغن هاویلوکس استفاده
می شود ، ولی در حال حاضر از پلی استر که ماده ای شیشه ای و غیر قابل سوخت است استفاده می شود.
مواد اولیه در ساخت خاتم
دستگاه مخصوص برای بریدن مصالح چوبی و انواع چوب : آبنوس ، عناب ، فوفل ، گردو ، بقم ، نارنج ، کهکم ، کبوده
انواع استخوان : استخوان و عاج فیل ، استخوان شتر ، استخوان اسب.
مفتولهای فلزی : برنج ، آلومینیوم و بعضاً نقره.
سریشم ، لاک ، صدف، نخ پرک.
نحوه نگهداری و تمیزکاری خاتم ها چگونه است ؟
مراقب باشید به آن ضربه ای وارد نشود.
به هنگام جابه جایی نیز بدون ایجاد هر گونه خراش سطحی بر لایه محافظ (پلی استر) ، آن را بلند کرده و باعث ریزش مثلثها و در نهایت آسیب دیدن
به مرور خاتم نشوید.
با یک دستمال مرطوب اآن را تمیز نمایید و با کمی صبوری و آرامش محصول را پاکیزه کنید.
وجود رطوبت بیش از حد در گوشه های خاتم ممکن است باعث حل شدن چسب بین مثلث ها شود و در نهایت باعث ریزش قطعات آن شود .
با رعایت موارد بالا ، محصولات هنری خاتم کاری شده خود را به خوبی نگهداری نمایید.